:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
9 Maja, Bartoszewskiego, Preußischerstrasse
Temat Szczecinecki 02/03/2019 13:05

W tamtych latach, oprócz ratusza i wieży mikołajowej, była znakiem rozpoznawczym Szczecinka. Chodzi o utrwaloną na dziesiątkach pocztówek  ulicę 9 Maja, której od kilkunastu miesięcy patronuje Władysław Bartoszewski.  W pierwszym ujęciu reportażu telewizyjnego Ryszarda Wójcika o Adamie Giedrysie „Krawiec i gwiazdy” z 1971 roku, kamera ukazuje najpierw ul. 9 Maja. Widać ją z góry w perspektywie. W ciasnym wąwozie starych kamieniczek brukowana uliczka wydaje się jakby wymarła, a nieliczni przechodnie karzełkowaci. Zza kadru dochodzi głos (cyt. z pamięci): W małym miasteczku, gdzieś w województwie koszalińskim... 


Wąska 9 Maja była doskonałym podtekstem dla mało rozgarniętych przechodniów, odpowiadających na pytanie kim jest i czym się zajmuje szczecinecki astronom. Nie przypominam sobie, czy kiedykolwiek potem ulicę tę uwieczniono na filmie. I nie mam tu na myśli produkcji nieistniejącego już od dawna klubu filmowego Kontrapunkt, bo tam bywała często. 
Owszem, po raz pierwszy ulica została sfilmowana tuż po zdobyciu Szczecinka przez czerwonoarmistów 27 lutego 1945 roku.

Któregoś dnia Preußischerstrasse posłużyła jako scenografia do sceny batalistycznej. Na jej tle przedstawiono atak piechoty przy wsparciu opancerzonego działa samobieżnego. Żołnierze wybiegają z Rynku w głąb Preußischerstrasse. Inscenizacja niewiele miała wspólnego z prawdą, ale Rosjanie od zawsze byli z nią na bakier. 


Widzowie oglądający film wojennego korespondenta, nie musieli orientować, czy miasto zdobywano od zachodu, czy od wschodu. Ważne, że było zwycięstwo o czym świadczyła defilada kawalerzystów wyjeżdżających z tej samej ulicy, tyle że z kierunku przeciwnego. 
Nie ma pewności, ale najprawdopodobniej autorem zdjęć był Siergiej Łoskutow – fotograf gazety „Red Star”. Na filmie widać (i to jest autentyczny  dokument) jeszcze zupełnie nietkniętą zabudowę ulicznego kwartału pomiędzy 9 Maja, Sadową, rz. Niezdobną i pl. Wolności. Kilka dni potem w tym miejscu była już tylko dymiąca sterta gruzów.  Tak  właśnie wyglądało „wyzwolenie”...
Aby ułatwić sobie zadanie, na sporządzonej w 1945 mapie miasta dotyczącej powojennych zniszczeń, nazwy ulic jedynie spolszczono. W miejscu dzisiejszej ul. Bartoszewskiego - wcześniejszej 9 Maja, widnieje jej pierwotna nazwa – ul. Pruska. 
Od zawsze był to jeden najważniejszych, miejskich traktów, którego przedłużeniem był Rynek i ul. Królewska (Königstrasse). Obie ulice wyznaczały położony na linii wschód – zachód geometryczny środek miasteczka i zarazem wąski przesmyk (ok. 300 metrów) pomiędzy szeroko rozlanym jez. Wielimie a Trzesieckim. 
Od czasów najdawniejszych, to właśnie tędy przebiegał solny szlak łączący nadmorski Kołobrzeg z Pomorzem Gdańskim i dalej Prusami i Polską. Nie jest przypadkiem, że to od soli wywodzi się niemiecka nazwa Solnitz (Żółtnicy). 
Tą samą drogą, tyle że w odwrotnym kierunku ciągnęły kupieckie furmanki obładowane skórami i futrami dzikich zwierząt, owczą wełną i suknem. Pędzono także stada bydła. Szlak szczecinecki zaczynał się od granicznej rzeki – Gwdy. Droga wiodła leśnymi i jak to u nas, podmokłymi obniżeniami i piaszczystymi pagórkami. Nie o każdej porze roku można było z niej korzystać. Na domiar złego, jak to na pograniczu, dochodziło do licznych napadów. Przed tutejszymi zbójami nie tylko kupcy czuli się zagrożeni, ale nawet wysłannicy Zakonu Krzyżackiego zaopatrujący swoją warownię w Świdwinie. 
Tamten średniowieczny szlak kończył się na Bramie Pruskiej. Sądząc z najstarszej ikonografii pochodzącej z XVII w. być może była to raczej brama obrotowa, którą w razie niebezpieczeństwa można było zablokować, ale obronić się przed wrogiem raczej niepodobna. Miasto osłaniały jedynie ziemne wały oraz szerokie, napełnione wodą rowy i grzęzawiska. Takie jak to, które znajdowało się tuż przed Pruską Bramą. Co ważne grzęzawisko istnieje do dzisiaj(!) – wystarczy wejść za bloki na zaplecze ul. Lipowej i Winnicznej. Jego środkiem prowadzi chodnik, a przy nim kanał z wodą. Wody nie ma jedynie podczas upalnego lata. To jedyny ślad po dawnej ul. Bagiennej. 


Właśnie z powodu silnie nawodnionych gruntów, ta najdawniejsza ul. Pruska miała nawierzchnię z... drewna. Dokładniej, były to dranice lub okrąglaki ułożone na ruszcie wspartym na palach. W tym względzie Pruska nie była żadnym wyjątkiem. Wszystkie pozostałe ulice, łącznie z Rynkiem, budowano w ten sam sposób. 


Metoda ta sprawdzała się, ale tylko o suchej porze roku. Podczas wiosennych roztopów wody Trzesiecka i Wielimia łączyły się w jedno, wielkie rozlewisko, które kończyło się u stóp Wzgórza św. Jerzego. Tylko tutaj, przed wodnym żywiołem, można było schronić siebie, swoją rodzinę, a także swój dobytek. 
W takich przypadkach nie tylko miasto, ale znaczna część szlaku handlowego była nie do przebycia. O tym, jak wyglądała średniowieczna nawierzchnia uliczna można było przekonać się kilkanaście lat temu, kiedy podczas budowy kanalizacji ul. Boh. Warszawy natrafiono na jej pozostałości. 
Dzisiaj nie sposób określić, na ile rzetelnie został sporządzony widok na Newen Settin w postaci ryciny zamieszczonej na tzw. Mapie Lubinusa z 1618 r. Miasto zostało uwiecznione ze szczytu Rynkowej (Winnicznej) Góry. Rysunek został wykonany w powszechnie wowczas stosowanej tzw. perspektywie kawaleryjskiej (po prostu aksonometrii). Na pierwszym planie rysownik – kartograf przedstawił ul. Pruską i to na jej całej długości – od bramy przy ul. Lipowej aż do Rynku na środku, którego uwiecznił gotycki ratusz. Zaskakujące jest to, że ulica ze szczytową zabudową biegnie... zakolem. Wylot miast w Rynku, znajduje się przy... książęcym młynie na ul. Zamkowej. Najwyraźniej autorowi rysunku zaszkodziła suchość w gardle, jako że znana z surowości obyczajów księżna Anna poskąpiła mu piwa. Niecnota oszukał nie tylko w tej kwestii, ale to już zupełnie inna historia. Morał jest taki, że już od zarania ludzkości prawda była, jest i będzie deficytowym towarem. 
W „Kalendarzu Ojczystym na rok 1926” zamieszczony został rysunek Heiner`a Bloss`a, na którym autor przedstawia perspektywę ul. Pruskiej – dokładniej północną pierzeję sprzed 1896 roku. Uwagę przykuwają cztery, ryglowej konstrukcji, malownicze kamieniczki. Wszystkie są piętrowe z użytkowymi poddaszami pod stromymi dachami. Wszystkie usytuowane są prostopadle do ulicy. Stoją w miejscu późniejszego Hotelu Preussischer Hof (powojenny PDK a potem SzOK). 
Dalej uliczna pierzeja ma już zupełnie inaczej ukształtowaną zabudowę. Tu domy z eklektycznym wystrojem usytuowane są już równolegle do jezdni. Co ważne, wszystkie uwiecznione na rysunku budynki przetrwały do lat 70. tj. do czasu, kiedy w ich miejscu pojawił się blok mieszkalny oraz żelbetowej konstrukcji pawilon. 
Co jeszcze można wyczytać z ryciny? Bardzo ważny szczegół. Jest nim biegnący po północnej stronie uliczny rynsztok.

Przypomnę, że kanalizacja i wodociągi w Szczecinku pojawiły się dopiero w 1912 roku! 


Z nieco innej perspektywy przedstawiona została ulica na kolorowej pocztówce (najprawdopodobniej) z pierwszych lat XX wieku. Jeśli nie można wątpić co do rzetelności w przedstawieniu rynkowej, wschodniej pierzei, to nie da się tego potwierdzić analizując uliczną perspektywę. Uwagę zwraca jeden ważny szczegół. Otóż, w tamtym czasie perspektywę ulicy zamykał trzykondygnacyjny, przemysłowy budynek z wysokim kominem. 
Na pocztówkach wydanych w latach 20. fabrycznej zabudowy już nie ma. Pojawia się tam natomiast kamienica z płaskim dachem i eklektycznym wystrojem elewacji, której charakterystycznym elementem była półkoliście przesklepiona wnęka na poziomie piętra. Aż do rozbiórki na przełomie lat 60. i 70. znajdował się tam sklep rowerowy. Kamienica sąsiadowała z wytwórnią lemoniady i wody sodowej. 
Nigdzie indziej w polskim już Szczecinku nie było tak straszliwych śladów po przejściu frontu. Oprócz spalonych kamienic pomiędzy Rynkiem a Niezdobną, z powierzchni ziemi znikł również niezwykle malowniczy rząd kamieniczek od skrzyżowania z ul. Wyścigową. Gruzowiska bardzo szybko uprzątnięto. Od strony pl. Wolności (Rynku) posadzono zieleń, a od Wyścigowej przez kilkanaście lat był jedynie pusty plac. 
Już w pierwszych latach powojennych ulica zasłynęła, nie tylko z różnego rodzaju sklepików, ale także lokali gastronomicznych. Najbardziej znany był ten ulokowany na piętrze dawnego hotelu, a potem PDK.

Lokal słynął głównie z dużej sali konsumpcyjnej oraz zainstalowanego tam na parkiecie tanecznym obracanego koła. 


Kolejnym lokalem  była  kawiarnia „Tawerna” pod czternastką. Jak wynika ze zdjęcia w latach 20.  mieściła się tutaj Hamburger Kaffe. Do następnej kawiarni pod dwudziestką trójką było zaledwie kilkanaście kroków. Pod numerem 29 (dom dzisiaj już nie istnieje) ulokowana była cukiernia, a tuż za ścianą znajdowała się - dzisiaj zupełna egzotyka – paszteciarnia. 
Ulica jako arteria komunikacyjna – tranzyt przez miasto w kierunku Koszalina, straciła swoje znaczenie po wybudowaniu w latach 1974 – 1975 obwodnicy (ul. Narutowicza). W 1976 roku ulicę definitywne zamknięto dla ruchu kołowego. To właśnie w tym czasie wyburzono część północnej pierzei stawiając przy skrzyżowaniu z ul. Wyścigową blok mieszkalny ze sklepami (m.in. z apteką i delikatesami). 
Właśnie w tym czasie znikła już  na zawsze brukowana szwedzką kostką wąska jezdnia oraz chodniki z dużych granitowych płyt. Zrobiono to najtańszym sposobem. Po prostu całość zalano grubą warstwą asfaltu. O jego jakości świadczył fakt, że w upalne dni po prostu się topił a stopy grzęzły niczym w błocie. W zastygniętym asfalcie zostały utrwalone ślady. Z biegiem lat pojawiały się całkiem spore nierówności, podczas deszczu zamieniające się w olbrzymie kałuże. Na środku deptaka urządzono miniaturowe, obramowane kostką drogową klomby z rzędem parkowych, dwuramiennych latarń. 
W 1994 r. burmistrz Marian T. Goliński postanowił deptak przebudować. Zerwano asfalt, a także to, co było pod nim. To wtedy pojawiła się nowa, utrzymana w żywej kolorystyce nawierzchnia. Środek akcentował rząd sześciokątnych klombów z żółtej cegły oraz oryginalne (w więc nie z katalogu) latarnie. 


Po latach, w ceglanych kwietnikach porosły dorodne iglaki. Jako projektant przebudowy, miałem satysfakcję. Śródmiejski deptak przestał być szarym, kamiennym wąwozem. 


Nie trwało to długo. Już w 2017 roku decyzją burmistrza Jerzego Hardie-Douglasa, tym razem w jego guście, deptak za niezwykle dużą kwotę, został przebudowany po raz kolejny. Kolorowy dywan polbrukowej kostki, zastąpiły szare i czarne płyty granitowe. Środek akcentuje oprócz latarń, które można spotkać w każdym zakątku Polski, rząd udziwnionych ławek. Część z nich ma nawet miejsce do... leżenia. Deptak o niezwykle gładkiej nawierzchni, stał się kamienną pustynią. 

Jerzy Gasiul

 

artykuł ukazał się w 932 wydaniu Tematu Szczecineckiego, 
jedynego tygodnika ze Szczecinka. Mamy już 30 lat!

 

Reklama

9 maja deptak żołnierze trzesiecko furmanki nawierzchnia - komentarze opinie

  • gość 2019-03-02 20:40:42

    Szanowny autorze. Swoim ostatnim akapitem doskonale wpisuje się pan w obecne trendy. Tylko moje jest słuszne i właściwe. Jeśli się panu podobała odpustowa i nietrwała nawierzchnia, to jest pański gust i pańska sprawa. Po co ta krytyka? Mnie na przykład obecnie podoba się dużo bardziej i wiem, że nie jestem osamotniony w tej opinii...

  • gość 2019-03-03 09:46:57

    No właśnie, po co ta krytyka? Przeciez wszystko co robi nasza ekipa jest przepiękne i ma wizję heheh a pan się w ogóle nie zna. Popieramy szary plac wolności! Popieramy pomysły naszego burmistrza!!! Precz z malkontentami! Wiz-ja! Wiz-ja!

  • gość 2019-03-03 12:34:04

    Haniebna nazwa polskiej ulicy "bartoszewskiego".

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

SKUP AUT ZA GOTÓWKĘ -

SKUP AUT ZA GOTÓWKĘ - 507-678-396 - SZCZECINEK I OKOLICE


Zobacz ogłoszenie

RODO kompleksowa dokumentacja

Stanowimy grupę ekspertów ds. ochrony danych osobowych, której trzonem jest certyfikowany Inspektor Ochrony Danych Osobowych., posiadający..


Zobacz ogłoszenie

Serwis Komputerowy -

Twój komputer pracuje wolno ... ?? Odmawia posłuszeństwa ?? Zawiesza się ?? Mamy na to sposób: zapraszamy do naszego serwisu komputerowego...


Zobacz ogłoszenie

AGRO-KREDYT DLA ROLNIKÓW

AGRO KREDYT DLA ROLNIKÓW - najwyższa przyznawalność, najlepiej liczony dochód. Dedykowany doradca dla rolników, dojazd do klienta. Tel. 508-615-949


Zobacz ogłoszenie

Czyszczenie, pranie dywanów,

Oferujemy profesjonalne pranie i czyszczenie dywanów i wykładzin, mebli tapicerowanych (narożniki, kanapy, fotele, krzesła i inne), samochodów i..


Zobacz ogłoszenie

FIRMA LABORUM

FIRMA LABORUM W SZCZECINKU POSZUKUJE PRACOWNIKÓW(mężczyźni i kobiety) NA STANOWISKA !!! PRACOWNIK MAGAZYNOWY !!! MONTER SPRZĘTU..


Zobacz ogłoszenie

MOSKITIERY i ROLETY - P R O D

MOSKITIERY okienne (89 zł/szt), DRZWI moskitierowe (449 zł/szt), Rolety termiczne i zaciemniające. PRODUCENT ze Szczecinka - Najniższe ceny i szybki..


Zobacz ogłoszenie

Tynkarz

Potrzebny tynkarz z doświadczeniem . Proszę o kontakt osób poważnych i konkretnych. Praca na terenie kraju i zagranicą


Zobacz ogłoszenie

Sprzedam bardzo dobrze

Sprzedam bardzo dobrze usytuowaną działkę budowlaną o powierzchni 1200 m2 położonej w Szczecinku przy ul. Obrońców Westerplatte w Szczecinku...


Zobacz ogłoszenie

KREDYTY, POŻYCZKI

Kredyty gotówkowe, pożyczki i chwilówki - szeroki wybór ofert bankowych i pozabankowych - na oświadczenie - akceptacja wszystkich dochodów - wysokie..


Zobacz ogłoszenie

Najlepsze Kotły w Szczecinku

Oferujemy Kotły na Pellet wyposażone w palniki samoczyszczące, czołowi producenci w skali kraju i europy min. KOSTRZEWA, KOTŁOSPAW wyposażony w..


Zobacz ogłoszenie

Remonty - Wykończenia wnętrz

"ART DOM " Firma Remontowo-Budowlana Oferujemy kompleksowy zakres prac. -Układanie glazury, terakoty, także pod kątem 45 stopni..


Zobacz ogłoszenie

Pranie dywanów, tapczanów,

Dlaczego powinno się czyścić dywan, wykładzinę lub tapicerkę samochodową przynajmniej raz w roku? Miliony roztoczy w Twoim domu - walcz z tym! Nie..


Zobacz ogłoszenie

Wynajmę biura, hale, teren

Oferta na wynajem pomieszczeń biurowych, hal, terenu (placu składowego o pow. od 500 do 1500 mkw. w sąsiedztwie budynku). Biura nowo wyremontowane,..


Zobacz ogłoszenie

Zatrudnię mechanika

Warsztat samochodowy poszukuje kandydatów na stanowisko mechanika samochodowego. Opis stanowiska: -Naprawa samochodów osobowych oraz dostawczych...


Zobacz ogłoszenie

Kotły na Pellet KOTŁOSPAW,

Hryszkiewicz Najlepsze Kotły oferuje: Kotły na Pellet KOTŁOSPAW z palnikiem KIPI Kostrzewa, Pellux, Defro, HKS Lazar Zapewniamy montaż oraz obsługę..


Zobacz ogłoszenie

Leasing Szczecinek

Jeśli chcesz wziąć samochód lub dowolny środek trwały w leasing dobrze trafiłeś. Szybki proces, procedury uproszczone, minimalne wkłady własne,..


Zobacz ogłoszenie

Sprzedam dom

Dom w Szczecinku przy ul. Zeglarskiej, polozony na dzialce o pow. 2570m2, blisko jeziora i lasu. Dom o pow. 300m2, 5 pokojowy, podpiwniczony.


Zobacz ogłoszenie

mieszkanie do wynajecia

Kawalerka w Skotnikach ( 5km od Szczecinka ) po kapitalnym remoncie. Kuchnia i przedpokój w zabudowie , ogrzewanie gazowe , na parterze , cieple i..


Zobacz ogłoszenie
Reklama


 Reklama


25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez szczecinek.com, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

GAMA Maria Gasiul z siedzibą w Szczecinek 78-400, Niecała 23

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"