:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
teraz 1°C
powietrze Dobre
Dewastacja 30 nagrobków na cmentarzu w Neustettin
Temat Szczecinecki 15/09/2019 08:04

Z pewnością do największej w dziejach szczecineckiego cmentarza doszło w marcową noc 1929 roku. Dzięki policyjnej dokumentacji z tamtych czasów, w tym kilku fotografii, dzisiaj możemy dokładnie odtworzyć tamto zdarzenie. Zdjęcia są niezwykle cenne, obrazują bowiem to, co dawno już przestało istnieć.

O szczecineckiej nekropolii na tych łamach pisałem już wielokrotnie. Tym razem będzie to historia z dość rozległym wątkiem kryminalnym. Wszystko przez zdarzenie, jakie miało miejsce w nocy 26 marca 1929 r. kiedy doszło do dewastacji 30 nagrobków. Wiemy o tym dzięki zachowanym do dzisiaj policyjnym dokumentom z tamtego okresu.

Zacznijmy jednak od początku.

Sądząc po nagrobkach, dzieje szczecineckiego cmentarza zaczynają się gdzieś w końcówce lat czterdziestych ubiegłego wieku. To efekt przestrzegania nieludzkiego prawa, w myśl którego nieopłacone groby, po dwudziestu latach są likwidowane. W ten sposób znikły z powierzchni ziemi groby przedwojennych niemieckich mieszkańców, ale także polskich i to niekoniecznie tych z pierwszych lat powojennych. Ironią losu jest także i to, że na cmentarnym lapidarium zachowano kilkanaście nagrobków niemieckich, ale za to żadnego pierwszych polskich mieszkańców.

Za ten stan rzeczy w głównej mierze odpowiadają ci, dla których historia nic nie znaczy,  jeśli nie da się tego przeliczyć na odpowiednią sumę pieniędzy. Bogu dzięki, że za utrzymanie cmentarza wojennego odpowiada państwo przeznaczając na to odpowiednie fundusze, a nie tutejszy samorząd, w przeciwnym razie i ten skrawek nie prezentowałby się tak jak teraz.

Pierwsze pochówki na cmentarzu przy ul. Lipowej (Lindestrasse) rozpoczęto w 1842 r. W tym czasie cmentarny teren ograniczał się do wierzchołka góry (tej przy ul. Słupskiej) zwanej przez tutejszych Ritzig Berg (pol. Zadraśnięta Góra?). Główna brama znajdowała się w tym samym miejscu co dzisiaj z tym, że nie było jeszcze wybudowanych dopiero w latach 60. ubiegłego wieku schodów. Południową granicę ówczesnej nekropolii wyznaczała dzisiejsza główna (asfaltowa) aleja. W tym czasie, a widać to doskonale na mapie pochodzącej z 1893 r., w jej miejscu przebiegała polna droga prowadząca w kierunku cegielni usytuowanej w miejscu dz. nowego cmentarza i węzła drogowego Szczecinek Śródmieście i dalej do Godzimierza. Po stronie południowej, już u stóp cieszącej się ponurą sławą Wisielczej (Szubienicznej) Góry, znajdowało się żwirowisko. W tym miejscu wykonywano od początków istnienia miasta wyroki śmierci. Piaszczyste wzniesienie zasłynęło szczególnie pod koniec XVI wieku, w okresie palenia ludzi na stosach posądzanych o uprawianie czarów.

Już na początku XX wieku cmentarz powiększono przyłączając do niego bezimienny pagórek graniczący od strony wschodniej z Wilczym Kanałem. To właśnie w tym miejscu, na osi ówczesnej głównej drogi wybudowano kaplicę z pomieszczeniem do obdukcji i przechowywania zwłok. Był rok 1909 . Budowa kaplicy zbiegła się z przeprowadzoną rok wcześniej rozbiórką (1908 r.) nawy kościoła pw. św. Mikołaja przy dz. ul. ks. Elżbiety i Boh. Warszawy. Część wyposażenia, z wyjątkiem naczyń liturgicznych, lichtarzy oraz sześć mosiężnych wiszących świeczników. Przy tej sposobności znajdujące się do tej pory na ścianach lub posadzce kościoła kamienne epitafia oraz nagrobne płyty zostały przeniesione i wmurowane w podłużne ściany cmentarnej kaplicy.  

Niestety, w latach 60 wszystkie zostały w barbarzyński sposób zniszczone. Dzisiaj trudno dociec, czy zostały wykute czy też zarzucono je tynkiem.

Dodam, że w tym samym czasie wyburzano także wszystkie niemieckie nagrobki na terenie całego cmentarza. Pozostawiono jedynie, ale do czasu,  zapuszczoną enklawę od strony ogrodów działkowych przy ul. Szymanowskiego. Materiał ze zdruzgotanych nagrobków trafił potem jako podbudowa jezdni.

Tak stało się też na budowie kolektora sanitarnego w ul. Matejki i Limanowskiego. Fragmenty nagrobków, a konkretnie piedestały pod nagrobne krzyże,  wykorzystano jako odbojnice na parkingu przy dzisiejszym skrzyżowaniu ul. Lipowej z Jana Pawła II. Duże ilości gruzu z nagrobków posłużyły do wypełnienia betonowych umocnień jeziornego brzegu w sąsiedztwie zamku. Ocalała jedynie(może dlatego, że była najbardziej okazała i dlatego umieszczono ją w bocznej nawie kościoła mariackiego), tablica z wapienia z 1621 r. poświęcona Dorocie Westerglen – żonie starosty szczecineckiego Somnitza.

Cmentarna kaplica nakryta została stromym, dwuspadowym dachem, a wystrój zewnętrzny nawiązuje do architektury barokowej. Świadczy o tym zastosowanie w ścianach szczytowych motywu ornamentowego w kształcie spirali (zwoju) oraz attyki w formie esownicy. Oś symetrycznie ukształtowanego frontonu akcentuje półkoliście przesklepione okno na poziomie piętra z płaskorzeźbą przestawiającą geometryczny symbol Trójcy Świętej. Równoramienny trójkąt z wpisanym weń wszystkowidzącym okiem w otoczeniu promieni światła, oznacza Trójedynego Boga.  Poniżej nad drzwiami, umieszczono płaskorzeźbę symbolizującą Zmartwychwstałego Chrystusa pod postacią baranka paschalnego z chorągwią – znakiem zwycięstwa życia nad śmiercią.

Od strony wschodniej do kaplicy przylegają dwie symetrycznie usytuowane współczesne przybudówki, które mocno zniekształciły oryginalną architekturę. Wnętrze gruntownie przebudowano i dostosowano do współczesnych wymagań.

W okresie powojennym, nie licząc urzędowej dewastacji cmentarza związanej z likwidacją niemczyzny w latach 60, choć właściwszym określeniem byłaby profanacje grobów, były raczej pojedyncze incydenty.

Z pewnością do największej w dziejach szczecineckiego cmentarza doszło w marcową noc 1929 roku. Dzięki policyjnej dokumentacji z tamtych czasów, w tym kilku fotografii, dzisiaj możemy dokładnie odtworzyć tamto zdarzenie. Zdjęcia są niezwykle cenne, obrazują bowiem to, co dawno już przestało istnieć.

Na szczególną uwagę zasługuje to przedstawiające zdewastowane nagrobki na skraju cmentarza. Za ceglanym cmentarnym murem widać w całej okazałości bezdrzewne w tym czasie Szubieniczne Wzgórze, a po prawej zabudowę ul. Lipowej i daleko w  tle wieżę kościoła Mariackiego. Dzięki temu dość łatwo ustalić położenie nieistniejącej już dzisiaj kwatery oraz jej wyglądu. W tam czasie granica cmentarza wyznaczał wysoki, ceglany mur biegnący dokładnie w miejscu dzisiejszej głównej alei. Rozbudowa cmentarza w kierunku Wzgórza Wisielców nastąpiła dopiero w latach trzydziestych. To właśnie wtedy powstało nowoczesne założenie, z symetrycznie poprowadzonymi w półkolach alejkami i kwaterami. Dzisiaj po nim zostały jedynie główne alejki oraz prowadzące na szczyt Wisielczej Góry kamienne schody.

Wróćmy policyjnych zapisów.

- Dziś w południe, około godziny 13, zadzwonił pastor Cartsburg przekazując wiadomość o znacznej ilości przewróconych i rozbitych nagrobków na miejscowym cmentarzu protestanckim

– brzmi policyjny protokół z 27 marca 1929 r. pod którym podpisał się naczelnik policji Krenz i asystent kryminalny Handrek.  

- Na miejscu odwiedziłem miejsce zbrodni z pastorem Cartsburgiem, nadzorcą cmentarza Rosenstedt`em i emerytem Régge. Wraz z asystentem kryminalnym Handrek`em stwierdziłem, że nagrobki znajdujące się w załączniku zostały faktycznie przewrócone i częściowo rozbite na drobne części.

Jak to określił policyjny protokolant, ze względu na znaczną ilość rozbitych pomników "w zbrodnię" musiało być zamieszanych kilku sprawców. - Jedna osoba nie mogła rozbić niektórych solidnie wykonanych nagrobków. Podjęto próbę wykrycia odcisków palców... Dalsze dowody dla sprawcy nie są na razie dostępne.

Prawdę mówiąc, wykrycie sprawców trudne raczej nie było. Już podczas oględzin miejsca murarz Roeder powiedział policjantom, że na ul. Lipowej poprzedniej nocy kilku pijanych osobników obudziło mieszkańców tej ulicy. Oprócz głośnych śpiewów, słyszano huk przypominjący wystrzał pistoletu. Potem, już w wyniku śledztwa okazało się, że to jeden z awanturników drągiem lub kijem uderzył w rynnę.

Pani Lumke mieszająca przy Lindenstrasse 53, "została obudzona strzałem i otworzyła okno". Na zwróconą mu uwagę wykrzykując, że za  szkody zapłaci jego ojciec.

Ponieważ murarz Roeder dobrze znał nocnych awanturników, asystent kryminalny Handrek bardzo szybko wytypował sprawców: był to robotnik Kurt Patzwald (ur. w 1908 r.) zamieszkały przy Lindenstrasse 44 (ul. Lipowa), jego kuzyn Erich Patzwald (ur. w 1909 r.) zamieszkały przy Klosterweg 64 (ul. Klasztorna) oraz Paul Barz (ur. 1891 r.) przy Bergstrasse 14 (ul. Podgórna).

Podczas pierwszego przesłuchania Kurt przyznał się jedynie do zakłócania nocnej ciszy, ale nic ponadto.

Twierdził, że ma alibi, ponieważ przez kilka nocnych godzin przebywał u swojej matki przy Lindenstrasse 44. Niestety, w tej kwestii matka – Ida Pazwald miała inne zdanie. Erich owszem, przebywał w jej domu – wpadł raptem na dziesięć minut. - Wyszedł ok godz. 11 rzekomo udając się do domu. Jeśli Erich twierdzi, że przebywał ze mną od pierwszej do około trzeciej, to mówi nieprawdę – powiedziała matka. - Nie mogę ci nic powiedzieć o zbrodni na cmentarzu. Nie sądzę, że mój syn Kurt wziął udział w tym akcie.

Podczas kolejnego przesłuchania Kurt, jak skrupulatnie zaprotokółował to Kriminalsekretars Grunwald: - Przyznaję, że wraz z Erichem Patzwaldem zniszczyliśmy groby na cmentarzu. Ile nagrobków każdy z nas przewrócił i zniszczył, nie mogę powiedzieć, ponieważ nie pamiętam. Nie pamiętam czy rozbiliśmy to przy pomocy jakiegoś narzędzia.  

- Idąc na cmentarz głośno śpiewaliśmy. Skorzystaliśmy z głównej ścieżki, która prowadzi przez środek cmentarza. Kurt przypomina sobie, że nową cmentarną ścieżką razem z kompanami doszedł do kostnicy, a potem idąc w kierunku miasta przewracali i niszczyli nagrobki.

A co miał do powiedzenia Erich? - Chcę wyznać i oświadczyć, że zgodnie z prawdą, dokonałem tego aktu wspólnie z Kurtem Patzwaldem podczas tej nocy. Około godziny 12, kiedy opuściliśmy mieszkanie mojej ciotki, matki Kurta P., spotkaliśmy się z rolnikiem Barzem i Lubeką przed domem Jandta przy Lindenstrasse.

- Skorzystaliśmy ze środkowych schodów prowadzących na cmentarz i udaliśmy się prosto do kostnicy. W kostnicy skręciliśmy na północ, korzystając z małych schodów, a następnie skręciliśmy w prawo do rowu biegnącego przez cmentarz. Na nowej, ścieżce cmentarnej chciałem iść do miasta. Kurt Patzwald zaczął jednak niszczyć pomniki.

Próbowałem go powstrzymać, ale bezskutecznie i  przyłączyłem się do jego działań. Złamałem stare krzyże. Ile- nie mogę powiedzieć z pewnością, mogło to być 4 lub 5. Mój przyjaciel Kurt Patzmald długo szalał między grobami  i uderzał kijem. Chciałbym zauważyć, że wielokrotnie próbowałem zatrzymać mojego przyjaciela. Ale był tak pijany, że mnie nie usłyszał.

Żałuję mojego zachowania. Żałuję za swoje czyny. Wszystko to mogę przypisać temu, że byłem pijany.

Nie wiadomo, czy sprawcy zostali ukarani. W sumie tej nocy zniszczyli lub przewrócili, jak dokładnie wyszczególniono, trzydzieści nagrobków. Często niestety się zdarza, że nie niewiele wiemy o twórcach znakomitych dzieł, za to bardzo często pamiętamy nazwiska tych, którzy je unicestwiali. Najpiękniejsza w starożytności świątynia Artemidy w Efezie, uważana za jeden z siedmiu cudów ówczesnego świata- spalił szewc, niejaki Herostrates. 

 

Jerzy Gasiul

 

artykuł ukazał się w 951 wydaniu tygodnika Temat Szczecinecki. Mamy już 30 lat!

Reklama

cmentarz dewastacja neustettin policja fotografia zdarzenie nagrobki - komentarze opinie

  • Gość - niezalogowany 2019-09-15 11:23:13

    Dzięki głupocie komunistów blisko 200 lat historii szczecineckiego cmentarza poszlo w niebyt. Teraz ci sami ludzie, czyli dzisiejsza szeroko rozumiana lewica plus obledna Platforma chcą pójść dalej i zafundować nam wszystkim nie tylko nieszczenie grobów, ale także niszczenie rodziny, a w konsekwencji unicestwienie nas samych poprzez tak ochoczo lansowana eutanazję. Tak nie zachowywali się nawet starożytni barbarzyńcy. Groby od wieków były nienaruszona świętością, a zabijano tylko wrogów, a nie jak dziś słabych, chorych i bezbronnych. To obraz upadku ludzkości. Chcę wierzyć, że w Polsce nastąpi przebudzenie i wspólnie damy odpór tej szaleńczej ideologii. Najbliższa okazja już 13 października.

  • Gość - niezalogowany 2019-09-15 14:45:35

    Komuniści to takie same gnojki jak obecna władza w pierdziszewie,dla gnojków nie mają wartości zabytki kościoły ojczyzna,za to wsadziliby do ciupy tych co nie chcą mieć nic wspólnego z pederastami, lesbijkami tęczami parasolkami itp itd! Pozdrawiam normalnych Polaków

  • Sławek Szadkows - niezalogowany 2019-09-15 17:36:31

    Zgadzam się w pełni z treścią komentarza 2019- 09 - 15 z godz. 11.23.13. Szkoda tylko , że anonimowy komentator swojego nazwiska nie podaje...

  • trawek - niezalogowany 2019-09-15 21:06:52

    Ostatnia zmasowana dewastacja nagrobków miała miejsce ok. 1995r. za panowania Wspólnoty Samorządowej. Link do artykułu z 2002r. Barbarzyńskie wyczyny ówczesnej władzy zostały skrupulatnie udokumentowane:
    https://gp24.pl/zostaly-tylko-zdjecia/ar/4197677

    To za prezesa Ogara wykonano akcję naklejek na nagrobkach - "Grób przeznaczony do likwidacji z powodu upływu ważności za miejsce grzebalne" zupełnie ignorując art. 7 ust 5 Ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych mówiący " jest wzbronione użycie do ponownego
    pochowania grobów, mających wartość pamiątek historycznych (ze względu na swą
    dawność lub osoby, które są w nich pochowane, lub zdarzenia, z którymi mają
    związek) albo wartość artystyczną", zamiast np. prosimy o kontakt z administracją cmentarza w celu uzupełnienia danych (może w tym miejscu spoczywa bohater, ktoś wybitny?). W wielu przypadkach likwidatorzy nie wiedzieli czyj grób usuwają, ponieważ zapisy w księdze, na bieżąco zaczęto prowadzić w 1957 roku, a pochówki na najstarszej części cmentarza spisano (o ile była tablica z inskrypcją) dopiero na przełomie lat 80/90-tych, gdy wielu grobów już nie było.

    Niestety pamięcią, historią, kultywowaniem tradycji wyborów się nie wygrywa. Społeczeństwo zainteresowane jest tu i teraz, igrzysk i chleba.

  • Gość - niezalogowany 2019-09-16 11:30:03

    Czerwone kanalie + POczwary = V Kolumna

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Poszukuję niani/opiekunki dla

Poszukuję niani dla córeczki w wieku trzynastu miesięcy. Bardzo proszę o kontakt wszystkie zainteresowane osoby. Chętnie telefonicznie udzielimy..


DO WYNAJĘCIA Odkurzacz Piorący

Wypożyczę odkurzacz piorący Karcher Puzzi 10/1 w komplecie ssawka do tapicerki, ssawka do dywanów, i porcja proszku do mycia tapicerki na jeden..


Pranie

Oferujemy pranie i czyszczenie dywanów,mebli tapicerowanych,wózków dziecięcych,materaców oraz tapicerki samochodowej wraz z generalną czystką..


Leasing Szczecinek

Jeśli chcesz wziąć samochód lub dowolny środek trwały w leasing dobrze trafiłeś. Szybki proces, procedury uproszczone, minimalne wkłady własne,..


Firma Elda-Eltra

Firma Elda-Eltra Elektrotechnika SA należy do grupy Schneider Electric, która jest światowym liderem w zarządzaniu energią i automatyce dla..


ANGIELSKI - PRZYGOTOWANIE DO

Magister fil. ang. oferuje profesjonalne przygotowanie do matury z j. angielskiego.


LEGALIZACJA TACHOGRAFY CYFROWE

LEGALIZACJA TACHOGRAFY CYFROWE


Dzierżawa ziemi rolnej, łąk i

Przyjmę w dzierżawę każdą ziemię rolną,łąki i pastwiska na terenie gmin: Szczecinek, Grzmiąca, Barwice. Powierzchnia od 1 ha. Czynsz ustalany..


SERWIS OKIEN PCV -okres

SERWIS OKIEN PCV -regulacja okien -naprawa okuć -wymiana uszczelek -wymiana szyb -likwidacja przedmuchów -wymiana klamek


Sprzedam mieszkanie

Słoneczne, przestronne i bardzo ustawne mieszkanie – 58 mkw., 3 nieprzechodnie pokoje, odrębna jasna kuchnia i łazienka.Mieszkanie położone jest w..


Schneider-Electric zatrudni

Firma Elda-Eltra Elektrotechnika SA należy do grupy Schneider Electric, która jest światowym liderem w zarządzaniu energią i automatyce dla..


Kupie wszystkie maszyny

Kupie wszystkie maszyny rolnicze , ciagnki przyczepy plugi agregaty kombajny ladowarki i inne , stan obojetny stary zlom jak i nowsze do 100tys..


Dofinansuję przedsięwzięcie

Szukam osoby, która ma pomysł na biznes lub już go prowadzi i potrzebuje dokapitalizowania. Tylko poważne oferty.


SKUP AUT ZA GOTÓWKĘ -

SKUP AUT ZA GOTÓWKĘ - 507-678-396 - SZCZECINEK I OKOLICE


ROLETY na wymiar - PRODUCENT

Rolety na wymiar - dzień noc, termiczne, zewnętrzne, antywłamaniowe, plisy, żaluzje i wiele innych. Produkcja w Szczecinku = najniższe ceny,..


Schneider-Electric zatrudni w

Firma Elda-Eltra Elektrotechnika SA należy do grupy Schneider Electric, która jest światowym liderem w zarządzaniu energią i automatyce dla..


Czyszczenie, pranie dywanów,

Oferujemy profesjonalne pranie i czyszczenie dywanów i wykładzin, mebli tapicerowanych (narożniki, kanapy, fotele, krzesła i inne), samochodów i..


HP Probook i5 6GB RAM 240GB

Laptop HP Probook po przeglądzie w serwisie komputerowym posiadamy parę sztuk w ciągłej sprzedaży HP Probook modele 6560b 6570b cechy wspólne..


Reklama
 Reklama

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez szczecinek.com, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

GAMA Maria Gasiul z siedzibą w Szczecinek 78-400, Niecała 23

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"