:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
teraz 4°C
powietrze Dobre
Najpierw dłubanką, potem łodzią. Historia komunikacji w Szczecinku
Temat Szczecinecki 15/06/2019 17:28

Najpierw dłubanką, potem łodzią. Inaczej być nie mogło. Położenie miasta na przesmyku dwóch jezior spowodowało, że od najdawniejszych czasów najdogodniejszą drogą była woda.  W 2006 roku w okolicznościowym wydawnictwie z okazji 50-lecie komunikacji miejskiej napisałem, że nim na ulice wyjechały pierwsze autobusy, kilkadziesiąt lat wcześniej pojawiły się... tramwaje wodne.  Pierwsza łódź motorowa do przewozu pasażerów zaczęła kursować w  1894 roku. Już w 1908 roku po Trzesiecku rozpoczął stałe kursy tramwaj wodny „Neustettin” a w 1928 o wiele większy od niego „Hindenburg”. 


Rewolucja na „lądzie” zaczęła się wraz z uruchomianiem w 1878 roku pierwszej linii kolejowej (do Czarnego oraz w kierunku Czaplinka) i budową na dalekich przedpolach miasta dworca. Trudno to sobie dzisiaj nawet wyobrazić, ale w tamtym czasie, zwarta zabudowa kończyła się na Rowie Młyńskim biegnącym dzisiejszą ul. Powstańców Wlkp. i ul. kard. Wyszyńskiego. 

Od tej strony istniały jeszcze dwa przedmieścia. Przy wyjeździe z Bramy Pruskiej bramy trakt się rozwidlał. Główny szlak prowadził na wschód w kierunku Gwdy – to Preußische Vorstadt (Pruskie Przemieście) dz. ul. Lipowa z rzędami przeważnie parterowych domów i podwórkami zastawionymi stajniami, chlewami i stodołami. Ponad dachami widać było szczyt Wzgórza św. Jerzego z rzędami stodół (a było ich w sumie ponad 90). Nie  bez powodu określono go Wzgórzem Stodół. 
Od wschodu istniał jeszcze stary miejski cmentarz. Przedmieście kończyło się u stóp nowego cmentarza (pierszy pochówek w 1842 r.) na Draśniętym Wzgórzu (Ritzigberg) folwarkiem Horngut (Marcelin – nie mylić z dzisiejszym osiedlem). 
Na południe od Bramy Pruskiej (dz. ul. Kard. Wyszyńskiego), wzdłuż biegnącego pod górę traktu, rozciągało się - Danziger Vorstadt (Gdańskie Przedmieście), sięgające skrzyżowania z dz. ul. Armii Krajowej. W skład północno-wschodniej odnogi wchodziła już wtedy istniejąca ul. Reja i plac Winniczny (Am Weinberge). Na jego krańcu Górka Rynkowa (Winniczna) służyła jako kopalnia piasku. 
Dalej, wzdłuż traktu do Okonka aż do dworca kolejowego już tylko łąki, pastwiska, ogrody i porośnięte trzciną stale zalane wodą nieużytki. 


Jak wynikało z ówczesnych danych urzędowych, w obrębie miejskich wałów i rowów znajdowało się zaledwie 15 ulic.  W całym mieście naliczono w sumie 479 domów prywatnych i aż... 791 stajni oraz stodół. 


Ponieważ zdecydowana większość mieszkańców utrzymywała się z rolnictwa, wyliczono, że w miasteczku liczącym w tym czasie ok. 6 tys. mieszkańców hoduje się prawie 3,5 tys.(!) owiec, 348 koni, 847 krów i jałówek i 621 świń. 
Trudno sobie wyobrazić co się działo na uliczkach kiedy bydło a może i owce codziennie z rana przeganiano na okoliczne pastwiska. Wieczorem stada wracały do „miasta” obficie znacząc szlak swojej wędrówki...  
Taki właśnie był wizerunek ówczesnego Szczecinka (Neustettin`a). 
Budowa stacji węzłowej łączącej linie kolejowe rozchodzące się w pięciu kierunkach, spowodowała prawdziwą rewolucję. Do tej pory rolnicze miasteczko zaczęło się niemalże w oczach przeobrażać w ośrodek przemysłowy. Powstała m.in. przy ul. Zamkowej fabryka mebli, przy ul. Kaszubskiej miejska rzeźnia, młyn parowy na Niezdobnej, cementowania, gorzelnia, duży browar itp. 


Drugą, nie mniej ważną inwestycją – w całości sfinansowaną zresztą przez miasto, była budowa na przeciwległym krańcu miasteczka (dz. ul. Kościuszki) dużego kompleksu koszarowego. Oddano go do użytku już w trakcie wojny w 1915 roku. 

Dlaczego tak się rozpisałem o rozwoju przestrzennym miasta na przełomie XIX i XX wieku? 
Aby zobrazować, że jego intensywna rozbudowa wzdłuż linii brzegowej Trzesiecka spowodowała poważne problemy komunikacyjne. Miasto mogło się rozwijać jedynie na linii wschód - zachód. Rozwój  przestrzenny w kierunku północnym był niemożliwy z racji rozległych, podmokłych terenów jez. Wielimie. 
Biorąc pod uwagę rozległość miejskiego obszaru wciśniętego na przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami, wszystko wskazywałoby, że najlepszym rozwiązaniem byłaby budowa linii tramwajowej. Zbyt mała liczba mieszkańców nie zapewniała jednak rentowności takiego przedsięwzięcia. 


Bardzo istotnym elementem były też wąskie ulice oraz związanie z tym utrudnienia z przemieszczaniem oddziałów wojskowych – to najpewniej była największa przeszkoda. 


Wystarczy wspomnieć, co się działo przed wrześniem 1939 roku, podczas przemieszczania się oddziałów z głębi Niemiec, podążających w kierunku polskiej granicy,  kiedy główne ulice były zapchane wojskowymi pojazdami. 
W Szczecinku od zawsze stacjonujące tu wojsko miało decydujący głos. W tym miejscu przypomina mi się historia z lat 80. kiedy projektowane było osiedle mieszkaniowe na Małpim Gaju.

Podczas uzgadniania planu zagospodarowania przestrzennego w UW w Koszalinie, jakiś podpułkownik z wojewódzkiego sztabu rozdarł na mnie gębę (to było w ich stylu), dlaczego nie przewidziałem biegnącego równolegle do jezdni ul. Kołobrzeskiej (wtedy ul. Zachodniej) specjalnego pasa(!) - nieutwardzonej drogi służącej do przejazdu – ewakuacji(?) pojazdów gąsienicowych z ówczesnej jednostki przy ul. Polnej. 


Wróćmy jednak do czasów przedwojennych. Oprócz całkiem sporej ilości wojska, Szczecinek słynął z wyjątkowego – co dzisiaj wydaje się kpiną – powietrza, dlatego z tego względu miasto cieszyło się sławą uzdrowiska. Nie jest więc przypadkiem, że mieliśmy, co prawda przez krótki czas, bezpośrednie połączenie z Berlinem. Nic też dziwnego, że różnego rodzaju hoteli, pensjonatów, lokali gastronomicznych namnożyło się całkiem sporo. Z konnych dorożek a także i dyliżansów kursujących na rozległej trasie dworzec – hotele – koszary korzystali głównie przyjezdni. 
Najprawdopodobniej pierwszy autobus pojawił się już pod koniec lat dwudziestych. Na zdjęciu archiwalnym uwieczniony został taki właśnie pojazd, z pozującym do zdjęcia, ubranym w skórzaną kurtkę kierowcą. Kilkumiejscowy omnibus z numerem bocznym 38 na podwoziu ciężarówki (żeliwne obręcze kół, pełne opony, drzwi po lewej stronie), należał do bliżej nieidentyfikowanej firmy Kraftvekehr Pom. Westp. 
Na osłonie znajdującego się na dachu bagażnika, wypisana jest trasa autobusowej linii: Bahnhof, Kreuzdamm, Markt, Kaserne – czyli Dworzec, skrzyżowanie dz. ul. Wyszyńskiego i Bartoszewskiego, Rynek (pl. Wolności) i koszary. 
W późniejszych latach o czym świadczy wydany w 1939 roku miejski informator, pojawiała się już firma miejscowa - Autohaus Kujath&Söhne z zajezdnią przy ul. Szkolnej 11. 
W tym miejscu przez kilkadziesiąt powojennych lat, znajdowała się Prototypownia. Niestety, bodajże w 2017 roku parterowy budynek mieszkalno-biurowy z szeroką przejezdną bramą od strony ulicy, został wyburzony i dzisiaj pozostał po nim jedynie pusty plac. 


Ta pierwsza szczecinecka linia autobusowa składała się w sumie z sześciu przystanków.

Z dzisiejszego puntu widzenia ulokowane zostały w dość dziwnych miejscach. Dwa z nich znajdowały się przy ówczesnej Bismarckstrasse (ul. Wyszyńskiego), następny gdzieś przy skrzyżowaniu dz. ul. Kard. Wyszyńskiego i Bartoszewskiego, kolejny znajdował się tuż przy drzwiach Hotelu Pruskiego (budynek SzOK), dalej na Rynku (pl. Wolności), przy Hotelu Keuns (do niedawna Hotel Pomorski) i przy koszarach na ul. Kościuszki. 
Oczywiście szczecinecka firma obsługiwała także trasy pozamiejskie w tym Szczecinek – Borne Sulinowo. Początek trasy był przy ul. 1 Maja 14 (dz. drukarnia) a przystanek końcowy przed budynkiem komendantury (dz. UMiG) w Bornem Sulinowie. 
Ponadto istniało stałe połączenie na trasie Szczecinek - Radacz - Juchowo oraz Szczecinek - Wierzchowo – Bobolice. W okresie letnim autobus typu Mercedes woził wycieczki w dowolnym kierunku m.in. do Doliny Pięciu Jezior (pomiędzy Połczynem a Czaplinkiem), do Kołobrzegu i Połczyna Zdroju.


Po wojnie do dyspozycji mieszkańców były ich własne rowery, a i to pod warunkiem, że nie zarekwirowali ich wcześniej czerwonoarmiści, jedynie konna dorożka oraz kilka(?) taksówek. Jedną nich był czarny Opel Kapitän oraz Warszawa (garbus).


Pierwsze dwa autobusy typu Star-52 jeden z 26 miejscami siedzącymi drugi z 30 miejscami trafiły do Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej – bo to im powierzono miejską komunikację dokładnie 1 września 1956 r. 
Trasa prowadziła od dworca kolejowego ul. 28 Lutego, Żukowa, 9 Maja, Boh. Warszawy do skrzyżowaniu ul. Kościuszki z ul. Kosińskiego. Autobusy ruszyły w miasto 10 września, ale już po kilku dniach jeden z nich się zepsuł. Awaria była na tyle poważna, że przez dwa tygodnie kursował tylko jeden autobus. 
Dodam jeszcze, że zajezdnia znajdowała się przy ul. Zamkowej z wjazdem na plac od strony ks. P. Skargi. Dzisiaj w tym miejscu jest nieutwardzony parking. Takie to były początki powojennej komunikacji miejskiej, ale o tym innym razem.

Jerzy Gasiul

 

 

 

artykuł ukazał się w 944 wydaniu Tematu Szczecineckiego, 
jedynego tygodnika ze Szczecinka

Reklama

transport szczecinek jezioro woda tramwaje wodne łódź motorowa linia brzegowa trzesiecko komunikacja wojsko - komentarze opinie

  • gość 2019-06-16 00:10:55

    W Szczecinku pierwszymi taksówkami była Lancia, Opel kapitan a potem Warszawa M-20. Właścicielami tych samochodów był p. Roman Zajko - taxi nr 1. Pamiętam jeszcze 3 samochody Fort jeżdżące jako taxi.

  • Gość - niezalogowany 2019-06-16 12:00:35

    Dokładnie tak

  • gość 2019-06-18 11:46:58

    A posiadacie Państwo jakieś informację, zdjęcia itp. na temat początków PKS-u? Firma działała od 1946r, kawał historii (oraz ogrom pracowników którzy ją tworzyli) która powoli się kończy.

  • gość 2019-07-07 21:43:50

    5 stycznia 1947 roku Sowieci zamordowali szczecineckiego dorożkarza w poniemieckiej, turowskiej leśniczówce. Zrabowano konia i dorożkę. Zamordowany nazywał się Władysław Dudkiewicz - AP Szczecin, UWS, teczka 624, karta 244 oraz teczka 946, karta 64.

  • gość 2019-07-16 23:00:51

    Środkami lokomocji zaraz po wojnie były też dorożki. Ich właścicielami byli dawniejsi mieszkańcy Grodna.

  • gość 2019-08-07 18:51:24

    jezdziły autobusy nazywane stonki

  • gość 2019-09-07 16:49:21

    A na zdjęciu nr 7 - pasażerowie dorożki, w czasie jazdy pili coś z butelek. Chyba piwo ze szczecineckiego browaru.

  • gość 2019-11-09 00:07:32

    Dorożek było 6. Ich właścicielami byli dawni dorożkarze z Grodna (Roman Jan,Nikodem Zawinowski. Jan Marcinow, Tadeusz Jarosz i dwaj szwagrowie mieszkający na ul.Koszalińskiej,których nie znam z nazwiska) i pochodzący z Chelma Lubelskiego pan Apolinary Kozak.

Dodajesz jako: |
Reklama

Ogłoszenia PREMIUM

Osuszanie/Ozonowanie/Wypożycza

Osuszanie, likwidacja wilgoci technologicznej (posadzki, tynki), ozonowanie pomieszczeń i samochodów, wypożyczalnia profesjonalnych osuszaczy,..


mieszkanie do wynajecia

kawalerka 29 m2 w Skotnikach 5 km od szczecinka , po remoncie , kuchnia i przedpokoj zabudowane , ogrzewanie gazowe , cieple , sloneczne


Elektromechanika Szymon Pazur

Oferuję usługi elektromechaniczne : naprawa rozruszników oraz alternatorów, instalacje elektryczne, systemy: airbag, abs, esp, centralne zamki, car..


Oferujemy pranie i czyszczenie dywanów,mebli tapicerowanych,wózków dziecięcych,materaców oraz tapicerki samochodowej wraz z generalną czystką..


Wynajmę sklep w Mosinie

Wynajmę sklep w Mosinie 71m2 od 1.01.2010


Dla Chłopca Kurtki

Posiadam Na Sprzedaż Kurtki Zimowe (dla chłopca) rozm. 134-140 szt. 3. Cena za jedną 80 zł + wysyłka. Ciuchy Paczka Spodnie i Bluzy Rozm.134-140. Za..


Leasing Szczecinek

Jeśli chcesz wziąć samochód lub dowolny środek trwały w leasing dobrze trafiłeś. Szybki proces, procedury uproszczone, minimalne wkłady własne,..


SKUP AUT ZA GOTÓWKĘ -

SKUP AUT ZA GOTÓWKĘ - 507-678-396 - SZCZECINEK I OKOLICE


HP Probook i5 6GB RAM 240GB

Laptop HP Probook po przeglądzie w serwisie komputerowym posiadamy parę sztuk w ciągłej sprzedaży HP Probook modele 6560b 6570b cechy wspólne..


ANGIELSKI - PRZYGOTOWANIE DO

Magister fil. ang. oferuje profesjonalne przygotowanie do matury z j. angielskiego.


Praca w biurze obsługi klienta

Osoba do obsługi klientów - Szczecinek Dynamicznie rozwijająca się firma związana z turystyką dziecięcą i młodzieżową zatrudni osobę do pracy na..


Sprzedam mieszkanie

Słoneczne, przestronne i bardzo ustawne mieszkanie – 58 mkw., 3 nieprzechodnie pokoje, odrębna jasna kuchnia i łazienka.Mieszkanie położone jest w..


DO WYNAJĘCIA Odkurzacz Piorący

Wypożyczę odkurzacz piorący Karcher Puzzi 10/1 w komplecie ssawka do tapicerki, ssawka do dywanów, i porcja proszku do mycia tapicerki na jeden..


Reklama
 Reklama

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakłada na nas obowiązek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies

Oświadczam, iż zapoznałem sie z Polityką prywatności i zgadzam się na zapisywanie i przechowywanie w mojej przeglądarce internetowej tzw. plików cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisów oraz parametrów zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez szczecinek.com, oraz ZAUFANYCH PARTNERÓW.

Administratorzy danych / Podmioty którym powierzenie przetwarzania powierzono

GAMA Maria Gasiul z siedzibą w Szczecinek 78-400, Niecała 23

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.świadczenie usług drogą elektroniczną
3.dopasowanie treści stron internetowych do preferencji i zainteresowań
4.wykrywanie botów i nadużyć w usługach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usług (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne – zgoda
2.świadczenie usług drogą elektroniczną - niezbędność danych do świadczenia usługi
3.pozostałe cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzające dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowiązującego prawa.

Prawa osoby, której dane dotyczą

Prawo żądania sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, której dane dotyczą.

Informacje dodatkowe

Więcej o zasadach przetwarzania danych w "Polityce prywatności"